ΤΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ TOΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ

των Δημήτρη Παπανικολόπουλου, Χρήστου Σίμου.

Τα συνθήματα που ακούστηκαν κατά τη διάρκεια του τριημέρου ήταν τα εξής:

Πρώτη κατηγορία: ενάντια στο πολιτικό καθεστώς:
«Κάτω η χούντα»
«Όχι στις εκλογές»
«Ελευθερία»
«Δημοκρατία»
«Κάτω ο Παπαδόπουλος»
«Η χούντα στο απόσπασμα»
«Όχι στη χούντα, όχι στις εκλογές»
«Απόψε θα γίνει Ταϋλάνδη»#
«Κάτω η χούντα, κάτω οι φασίστες»
«Οι προδότες στο Γουδί»
«Η χούντα στο Γουδί»
«Έξι χρόνια αρκετά δε θα γίνουνε επτά»
«Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία»

Δεύτερη κατηγορία: φοιτητικά συνθήματα:
«Λεύτερες φοιτητικές εκλογές»
«Κάτω ο επίτροπος»#
«Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία»
«Ελεύθερη Παιδεία»

Τρίτη κατηγορία: οικονομικά συνθήματα:
«Λαέ πεινάς γιατί δεν τους κρεμάς»
«Λαέ ξεκίνα πεθαίνεις απ’την πείνα»
«Λαέ πολέμα σου πίνουνε το αίμα»
«Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία»

Τέταρτη κατηγορία: εξωτερική εξάρτηση:
«Έξω οι Αμερικανοί»
«Έξω ο 6ος στόλος»
«Έξω από το ΝΑΤΟ»
«Έξω η Αμερική»
«Αμερικάνοι σπίτια σας»
«Κάτω η ΣΙΑ»
«ΝΑΤΟ-ΣΙΑ-Προδοσία»
«Εθνική ανεξαρτησία»
«Κάτω η ξενόδουλη χούντα»
«Αυτή η γη είναι δική μας»
«Οι Γιάνκηδες στο Τέξας»

Πέμπτη κατηγορία: συμβολικά συνθήματα:
«Δε θα περάσουν οι τύρρανοι»
«…Κι ήταν όλα σιωπηλά γιατί τα’σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η                    σκλαβιά»
«Πότε θα κάνει ξαστεριά»
«Θάνατος στον τύραννο»
«Θάνατος στο     Φασισμό»
«ΕΣΑ-ΕΣ-ΕΣ-Βασανιστές»
«Απόψε θα κάνει ξαστεριά»
«Γκεσταπίτες»
«Έρχονται οι Γερμανοί»
«ΟΥΑΙ Γραμματείς και Φαρισαίοι Υποκριταί»

Έκτη κατηγορία: συνθήματα διακωμώδησης:
«Όχι στον εμπαιγμό ενός τρελού»
«Μπασκίνες ακόμα λίγοι μήνες»
«Μαρκεζίνη μασκαρά»
«Τρεις κι εξήντα παίρνετε και τον λαό τον δέρνετε»
«Δε σε θέλει ο λαός παρ’τη Δέσποινα και μπρος»
«Δε σε θέλει ο λαός παρ’τον πίθηκο και μπρος»
«Ελλάς-Ελλήνων-Φυλακισμένων»
«Μαρκεζίνη φασουλή»
«Τέρμα Γιώργο δε σε σώζει ο Πίπης»#
«Πίπη μυαλό σου λείπει»

Έβδομη κατηγορία: κάλεσμα του ελληνικού λαού:
«Λαέ σπάσε τον κλοιό»
«Εργάτες-Αγρότες-Φοιτητές»
«Συνέλευση εργατική»
«Οικοδόμοι-Φοιτητές»
«Λαέ τώρα μπορείς»
«Όλοι ενωμένοι»
«Συμπαράσταση λαέ»
«Όλοι μαζί»
«Ένας είναι ο αρχηγός ο κυρίαρχος λαός»
«Λαέ, λαέ ή τώρα ή ποτέ»
«Λαέ ξύπνα»
«Κάτω τα χέρια απ΄το λαό»
«Λαέ πάλεψε»
«Όλοι στον αγώνα»
«Επανάσταση λαέ»#

Ωστόσο υπήρξαν ορισμένα συνθήματα που σταδιακά αφαιρέθηκαν απ’το συνθηματολόγιο των έγκλειστων φοιτητών.
«Κάτω η εκμετάλλευση»
«Λαϊκή κυριαρχία»
«Κάτω το κράτος»
«Κάτω το κεφάλαιο»
«Ζήτω η σοσιαλιστική επανάσταση»
«Λαϊκή εξουσία»
«Θάνατος στον ιμπεριαλισμό»
«Συμμαχία των τάξεων»
«Λαοκρατία»
«Εξουσία λαϊκή»
«Γενική απεργία»#

Ένας πρωταγωνιστής μας εξηγεί το λόγο αυτής της επιλογής:
«Εμείς συνεδριάζαμε στο κτίριο Αβέρωφ και είπαμε να μπει μια τάξη. Να γίνει κάπου ένα εστιατόριο, να αρχίσει ο ραδιοφωνικός σταθμός να εκπέμπει, να μπει ένας έλεγχος των συνθημάτων, υπήρχε ό,τι θέλεις εκεί μέσα…Το «Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία» ήταν το σωστό σύνθημα. Τα συνθήματα που δεν μας έκφραζαν ήταν άλλα, που μπορεί να μας είχαν συκοφαντίσει, και εννοώ όχι το «Κάτω το κεφάλαιο» και «Λαοκρατία», που είναι συνθήματα ενθουσιώδη και εξέφραζαν τους Αριστερούς. Βέβαια, έπρεπε να έχουμε αντιδικτατορικά και αντιϊμπεριαλιστικά, τότε, συνθήματα και αυτά κοιτάξαμε να περάσουμε. Αλλά θυμάμαι που έγραφε «Σεξουαλικη ελευθερία», «Κάτω το κράτος»…Σβήσαμε τα συνθήματα αυτά, βάλαμε μια περιφρούρηση. Κατορθώσαμε να περάσουμε συνθήματα αντιϊμπεριαλιστικά, αντιμονοπωλιακα, αντιδικτατορικά. Με λίγα λόγια μπορεί να πει κανείς ότι βάλαμε μια επιτροπή περιφρούρησης στις πόρτες».#

Τα παραπάνω θεωρούμε ότι αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα της επιλογής και επεξεργασίας των συνθημάτων για την επίτευξη του πολιτικού στόχου των εγκλείστων φοιτητών, που ήταν η πολιτική ενότητα, η συσπείρωση και η κινητοποίηση του «ελληνικού λαού» με απώτερο στόχο την πτώση της δικτατορίας. Ποιοτικά χαρακτηριστικά αυτής της διαδικασίας υπήρξαν η επινόηση και προβολή συνθημάτων που παρέπεμπαν σε ξεκάθαρους στόχους, συμπύκνωναν με εύληπτο τρόπο την πολιτική σκοπιά των εγκλείστων, εξασφάλιζαν την ενότητα όλων των οργανωμένων δυνάμεων που συμμετείχαν στην εξέγερση και κινητοποιούσαν τον κόσμο που περιέβαλε το Πολυτεχνείο στην κατεύθυνση της συστράτευσης. Η επιτυχία των εγκλείστων όσον αφορά στην κινητοποίηση του «ελληνικού λαού» έγκειται στο ότι κατάφεραν να συμπυκνώσουν το διάχυτο αίτημα για δημοκρατία και να το μεταβάλουν σε πολιτικό πρόταγμα μάχιμο και αντιπροσωπευτικό. Η επιτυχία τους αυτή ανέδειξε ως καίριο στοιχείο στρατηγικής την αποπροσήλωση από την απλή επιβεβαίωση της (ριζοσπαστικής αριστερής) ταυτότητας και την προσήλωση στην επίτευξη του αποτελέσματος.
Τα  συνθήματα που ακούστηκαν κατά τη διάρκεια του τριημέρου καλούσαν τους πολίτες να δραστηριοποιηθούν ενάντια στη χούντα, όπως φαίνεται από την ανάγνωση της συγκυρίας στην οποία παραπέμπουν. Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, το επίδικο ήταν η συγκρότηση ενός πολιτικού υποκειμένου που να στοχεύσει  την ανατροπή της χούντας και όχι τον συνολικό μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας.. Παρόλο που δεν έλειψαν και τέτοιες συζητήσεις στο εσωτερικό του Πολυτεχνείου, η αποκατάσταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, όπως αυτό φαίνεται τόσο από τα συνθήματα όσο και από την έκκληση που απηύθυναν στους αρχηγούς των τέως κοινοβουλευτικών κομμάτων να αναλάβουν πρωτοβουλία για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, ήταν το ζητούμενό τους.  Γι αυτό καλούσαν σε δράση το σύνολο του ελληνικού λαού, αποκλείοντας τα συνθήματα που υπαινίσσονταν την πολιτική πρακτική ενός μειοψηφικού ιστορικού υποκειμένου. Οι  ίδιοι οι φοιτητές μιλούσαν στο όνομα του δημοκρατικού ελληνικού λαού και δεν θεωρούσαν τον εαυτό τους αυτόνομο ιστορικό υποκείμενο, αλλά απλό καταλύτη για τις επερχόμενες εξελίξεις Το μέσο δε, που δεν το επέλεξαν a priori αλλά τους επέλεξε εν συνεχεία, ήταν η εξέγερση.
Τα γεγονότα του τριημέρου είναι γνωστά, αναφέρονται άλλωστε σε άλλα άρθρα του περιοδικού. Σκοπός μας δεν είναι  ούτε να ηρωοποιήσουμε το Πολυτεχνείο ούτε να το αποκαθηλώσουμε, καθώς και οι δύο αυτές στάσεις απέναντι στα γεγονότα συσκοτίζουν το όποιο νόημα μπορεί να έχει το Πολυτεχνείο για μας σήμερα. Τα γεγονότα του Πολυτεχνείου κατέδειξαν τη σημασία που έχει η σωστή ανάγνωση και αξιολόγηση της συγκυρίας, η υπόδειξη του επίδικου και του ιστορικού υποκειμένου που θα το πραγματώσει. Ωστόσο, η κατάληψη του Πολυτεχνείου δε δικαίωσε τους καταληψίες. Το καθεστώς των συνταγματαρχών αντέδρασε με απροκάλυπτα βίαιο τρόπο και επανέφερε την τάξη. Αυτό σημαίνει ότι το Πολυτεχνείο έγινε άσκοπα? Ότι μπορούσε ν’ αποφευχθεί? Δεν γνωρίζουμε. Τίποτα δεν κερδίζεται χωρίς θυσίες, ενώ η κατάληξη των αγώνων δεν προδικάζεται. Άλλωστε, η ρευστότητα του εκάστοτε πολιτικού σκηνικού δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο. Ωστόσο, η σωστή ανάγνωση της συγκυρίας είναι και επιβεβλημένη και εφικτή. Η δε ρευστότητα στην οποία ήδη αναφερθήκαμε μας αναγκάζει να επανεξετάζουμε συνεχώς το συσχετισμό δύναμης μέσα στη συγκυρία. Γιατί δε μας ενδιαφέρει να γίνουμε ήρωες, μας ενδιαφέρει να νικήσουμε.

Ο Δημήτρης Παπανικολόπουλος είναι υποψήφιος διδάκτορας του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου.
Ο Χρήστος Σίμος είναι υποψήφιος διδάκτορας του τμήματος Πολιτικής Επιστήμης ΕΚΠΑ