του Σωτήρη Δημητριάδη
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν η κορυφαία αλλά όχι η μοναδική εκδήλωση των Ελλήνων φοιτητών εναντίον της χούντας των συνταγματαρχών. Ήδη από το ακαδημαϊκό έτος 1971-72 το φοιτητικό κίνημα μαζικοποιείται μέσα από τις φοιτητικές επιτροπές αγώνα γύρω από συντεχνιακά αιτήματα: κατάργηση του Καταστατικού Χάρτη (του χουντικού Νόμου-Πλαισίου), προσβολή στα δικαστήρια των διορισμένων διοικητικών συμβουλίων των φοιτητικών συλλόγων, αμνήστευση των κρατουμένων φοιτητών. Οργανώνονται οι πρώτες πορείες, καθώς και αποχές φοιτητών και σπουδαστών από τα μαθήματά τους (πρώτοι οι υπομηχανικοί της Αθήνας – Μάρτης του 1972).
Το Φλεβάρη του 1973 δημοσιεύεται το νομοθετικό διάταγμα 1347/73, που δίνει στον υπουργό Άμυνας το δικαίωμα να διακόπτει την αναβολή στράτευσης των φοιτητών, μεταξύ άλλων, και αν απέχουν από τα μαθήματα. Συνολικά, εκατό περίπου στελέχη του φοιτητικού κινήματος θα στρατευθούν με τον ν.1347. Σε συνέλευση καθηγητών του ΕΜΠ για το θέμα, η αστυνομία παραβιάζει το άσυλο και διαλύει τους συγκεντρωμένους φοιτητές.
Η αντίδραση του φοιτητικού κινήματος θα είναι άμεση: Το πρωί της 21ης Φλεβάρη 1973 μερικές χιλιάδες φοιτητές καταλαμβάνουν το κτίριο της Νομικής. Παρά την αρχική πρόθεση της επιτροπής κατάληψης να προβληθούν κυρίως φοιτητικά αιτήματα, η κατάληψη παίρνει γρήγορα χαρακτηριστικά συνολικής αντίστασης στη δικτατορία. Φοιτητές αλλά και πολίτες συγκρούονται με χαφιέδες και αστυνομικούς στους γύρω δρόμους. Την επόμενη, αφού πολύς κόσμος έχει ήδη φύγει, η επιτροπή διαπραγματεύεται την αποχώρηση του συνόλου των φοιτητών. Δε γίνονται συλλήψεις.
Ένα μήνα αργότερα, στις 20 του Μάρτη, δύο χιλιάδες φοιτητές συγκεντρώνονται μπροστά στη Νομική. Χίλιοι περίπου φοιτητές του χώρου της πέραν των δύο ΚΚΕ αριστεράς αποφασίζουν να παραμείνουν και καταλαμβάνουν ξανά το κτίριο. Ενώ η κατάσταση γίνεται έκρυθμη και αρχίζουν συγκρούσεις στο κέντρο της Αθήνας, η Σύγκλητος αίρει το άσυλο και η αστυνομία επεμβαίνει με ιδιαίτερη βιαιότητα, διαλύοντας την κατάληψη.
Το γεγονότα της Νομικής πυροδοτούν διεργασίες στα πανεπιστήμια της χώρας. Σημαντικά ήταν τα γεγονότα στο πανεπιστήμιο της Πάτρας. Στις 27 του Φλεβάρη δύο χιλιάδες φοιτητές σε σύνολο τριών χιλιάδων αποφασίζουν επ’ αόριστον αποχή από τα μαθήματα. Στις 16/3, όταν ο πρύτανης αρνείται να παραχωρήσει χώρο για νέα συνέλευση στο Παράρτημα του Πανεπιστημίου, στο κέντρο της πόλης, οι φοιτητές διαδηλώνουν ως τη λέσχη φωνάζοντας συνθήματα και καταλαμβάνουν το κτίριο. Ακολουθεί η βάναυση εισβολή της αστυνομίας στο χώρο και συλλήψεις των επικεφαλής φοιτητών.
Στη Θεσσαλονίκη το κίνημα ακολουθεί μια πορεία περίπου παράλληλη, με τη διαφορά ότι στην πόλη οι παρακρατικοί μηχανισμοί είναι ιδιαίτερα ισχυροί. Η πάλη για δημοκρατία περνάει σταδιακά από τους φοιτητικούς συλλόγους στα τοπικά φοιτητικά σωματεία: στο Σύλλογο Κρητών Φοιτητών, Θρακομακεδόνων και αλλού, κατατίθενται προσφυγές εναντίον των διορισμένων από τη χούντα Δ.Σ. Στις 22/2/73, με το θέμα των στρατεύσεων να κυριαρχεί και τη Νομική Αθηνών να έχει καταληφθεί, η χουντική Φοιτητική Ένωση ΑΠΘ καλεί σε ανοιχτή συζήτηση στην πλατεία Χημείου – προσέρχονται 2500 φοιτητές. Οι ακροδεξιοί ΕΚΟΦίτες αποφασίζουν τελικά να διαλύσουν τη συγκέντρωση με τη βία και ακολουθούν άγριες συγκρούσεις, οι οποίες μετά από εντολή του καθεστώτος δε φτάνουν ποτέ στον Τύπο.
Καθώς το φοιτητικό κίνημα φτάνει στην κορύφωσή του το Νοέμβρη του 1973, τα περιφερειακά πανεπιστήμια ακολουθούν το παράδειγμα του Πολυτεχνείου Αθηνών. Δυόμισι χιλιάδες φοιτητές καταλαμβάνουν το Πολυτεχνείο του ΑΠΘ στις 16/11, αναγράφουν συνθήματα και στήνουν ραδιοφωνικό σταθμό. Τα ξημερώματα της επομένης, όταν έχει μαθευτεί το μακελειό στην Αθήνα και οι δυνάμεις του στρατού έχουν παραταχτεί γύρω από το κτίριο, οι φοιτητές συμφωνούν να αποχωρήσουν, ενώ οι στρατιώτες τους χτυπούν με ρόπαλα και υποκόπανους. Διακόσιοι φοιτητές συλλαμβάνονται.
Στην Πάτρα η κατάληψη του Πανεπιστημίου αποφασίζεται στις 15/11. Κι εδώ στήνεται ραδιοφωνικός σταθμός και οργανώνεται η περιφρούρηση του χώρου. Γίνεται κάλεσμα για παλλαϊκή πορεία την επομένη, ανταποκρίνονται όμως μόνο φοιτητές και μαθητές. Τελικά τις πρώτες ώρες της 17/11, αποφασίζεται η σταδιακή αποχώρηση των φοιτητών από την κατάληψη, ώστε να προλάβουν την αναμενόμενη επίθεση στρατού και αστυνομίας.
Ο Σωτήρης Δημητριάδης είναι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του ΑΠΘ
