Πριν απο λίγο καιρό η παγκοσμια κοινή γνώμη πληροφορήθηκε και αντέδρασε με σχετική ανησυχία οτι η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε το ψυχολογικό όριο των 100$ το βαρέλι. Τι σημαίνει αυτό όμως για την καθημερινότητα μας, πως ο μαύρος χρυσός επηρεάζει τη ζωή μας και γιατί εχει δοθεί τέτοια έκταση στο γεγονός απο τα ΜΜΕ, τα διαφορά οικονομικά επιτελεία επιχειρήσεων και κυβερνήσεων και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις; Το κείμενο δεν εχει σκοπό να αναλύσει τους παράγοντες οι οποίοι συνετέλεσαν στην ραγδαία αύξηση της τιμής του πετρελαίου, ούτε την πολυτέλεια να αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργει το παγκόσμιο καρτέλ υπερεκμετάλλευσης του πετρελαίου (άλλωστε οι γνώσεις του υπογράφοντος δεν είναι επαρκείς για κάτι τέτοιο). Το ζήτημα του πετρελαίου εχει την ιδιομορφία να βάζει ταυτοχρονα στη συζητηση και με επιτακτικό τρόπο τα θέματα της οικονομίας της ανάπτυξης και του περιβάλλοντος ταυτόχρονα.
Είναι προφανές οτι αν δεν αλλάξει ο τρόπος παραγωγής και κατανάλωσης στον πλούσιο Βορρά σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα η περιβαλλοντική επιβάρυνση θα μας οδηγήσει σε οικονομική ύφεση και αναπτυξιακό τέλμα. Δεν είναι ανάξιο αναφοράς το παράδειγμα της Πελοποννήσου που μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές η τοπική οικονομία και η ζωή των ανθρώπων εχει επιδεινωθεί τραγικά (μην κοιτάτε που δεν αποτυπώνονται στους οικονομικούς δείκτες του υπουργείου οικονομίας), αντίστοιχα προβλήματα παρατηρήθηκαν και στη Νέα Ορλεάνη που είχε πληγ
εί απο έντονα καιρικά φαινόμενα πριν απο 3 χρόνια. Χρειαζόμαστε επειγόντως αλλο μοντέλο ανάπτυξης, μια ανάπτυξη που στην εξίσωση οικονομία- πετρέλαιο- ανάπτυξη θα υποκαθιστά το πετρέλαιο με τις ΑΠΕ (προσοχή στις ΑΠΕ δεν περιλαμβάνεται το η πυρηνική ενέργεια, σε πείσμα όλων όσων προωθούν τέτοιου τύπου εναλλακτικά σχέδια το ζήτημα των πυρηνικών αποβλήτων και του πιθανού ατυχήματος δεν αποτιμούνται με όρους κόστους- κέρδους). Το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό οσο φαίνεται, πέρα απο την πολιτική απροθυμία των κυβερνήσεων να στραφούν προς τις ΑΠΕ καθώς πιέζονται απο τα λόμπι του πετρελαίου αναδύονται και άλλα ζητήματα …
Η ανάπτυξη του τρίτου κόσμου και το παράδειγμα της Κινάς.
Είναι τα απλά μαθηματικά που δείχνουν ότι αν όλος ο πλανήτης προσπαθούσε να «αναπτυχθεί» με τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται η οικονομία των ΗΠΑ θα χρειάζονταν τριπλάσιοι ενεργειακοί πόροι απ αυτούς που μπορει σήμερα να διαθέσει ο πλανήτης. Εδώ εγείρεται ένα από τα πιο κομβικά ερωτήματα για την αριστερά και την ρεαλιστική και απελευθερωτική της πρόταση. Μπορούν τα 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι σήμερα 8 δις σε λίγα χρόνια, να ζήσουν αξιοπρεπώς πάνω στο πλανήτη αν ο τρίτος κόσμος αναπτυχθεί όπως ο λεγόμενος πλούσιος βορράς; Η απάντηση είναι προφανής και αρνητική. Μπορούμε να μιλάμε για περαιτέρω ανάπτυξη (στη λογική της σημερινής ανάπτυξης) των εύρωστων οικονομιών τη στιγμή που δανείζονται (κλέβουν καλύτερα) ενεργειακούς πόρους από τις αναπτυσσόμενες οικονομίες; Μπορούμε να μιλάμε για περαιτέρω ανάπτυξη τη στιγμή που σε πολλές χώρες του κόσμου ολόκληροι πληθυσμοί ζουν με ένα δυο ή τρία δολάρια την ημέρα; Η απάντηση είναι επίσης προφανής και επισής αρνητική.
Του λόγου το αληθές αποδεικνύει το παράδειγμα της Κίνας. Η κίνα που αποτελεί μια από τις ταχύτερά αναπτυσσόμενες οικονομίες στον κόσμο αυτή τη στιγμή με αύξηση του ΑΕΠ μεταξύ 6 και 10% κάθε χρόνο και λόγο του ότι εχει τεράστιο πληθυσμό μπορει να «πιέζει» από μόνη της προς τα πάνω την τιμή του πετρελαίου. Τι θα γίνει λοιπόν αν στον Κινέζικο δρόμο για την ανάπτυξη μπουν και η Αφρική και η Ινδία; Το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα γίνει απολύτως τίποτα. Θα επιδεινωθεί παγκοσμια οικονομία λόγω της μείωσης των ενεργειακών αποθεμάτων, θα επιδεινωθεί το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής το οποίο με αλυσιδωτές αντιδράσεις φέρνει οικονομική ύφεση …
Συνεπώς ο πλανήτης είναι σε κατάσταση οριακή και πολλές ισορροπίες που εμείς σήμερα θεωρούμε δεδομένες είναι πολύ πολύ εύθραυστες.
Αειφόρος ανάπτυξη
Τα παραπάνω αναδεικνύουν την επείγουσα αναγκαιότητα μιας ρήξης με τον βιομηχανισμό, την υπερεκμετάλλευση των πόρων, τον καταναλωτισμό και με αυτή τη θρησκεία της ανάπτυξης που είναι σύμφυτη με τον καπιταλισμό
Σε αντιπαράθεση με την υπάρχουσα κατάσταση οφείλουμε σαν αριστερά να αναζητάμε μιαν οικονομία ριζικά διαφορετική από την παρούσα, μιαν οικονομία στην οποία ο πρωταρχικός σκοπός δεν θα είναι το κέρδος και στην οποία ο πλούτος δεν θα εκφράζεται ούτε θα μετριέται μόνο με χρηματικούς όρους, αναδεικνύοντας ότι οι άνθρωποι και το περιβάλλον είναι πάνω από τα κέρδη.
Μέσα από αυτή τη λογική διεκδικούμε την αλλαγή του μοντέλου ανάπτυξης διότι στη βάση κάθε κοινωνίας, κάθε οικονομίας, υπάρχει μια μη οικονομία, που αποτελείται από «πλούτη» τα οποία δεν είναι ανταλλάξιμα, από δώρα χωρίς ανταπόδοση, από ανιδιοτελείς προσφορές, από κοινά αγαθά.
Η αειφόρος ανάπτυξη δεν είναι τίποτα παραπάνω και τίποτα λιγότερο από μια πολιτική πρόταση που επιδιώκει οι ενεργειακοί πόροι και οι πρώτες ύλες που καταναλώνουμε να μην είναι περισσότερες απ αυτές που αντιστοιχούν στον καθένα μας (δεν μπαίνει η λογική του ατόμου) αλλά και να μην υφαρπάζουμε πόρους από τις επόμενες γενιές.
Κι όμως μπορούμε ν αναπτυχθούμε
Ίσως από τα παραπάνω βγαίνει μια μαυρίλα και μια κατάθλιψη για το αν μπορει να αναπτυχθούν περαιτέρω οι οικονομίες για το αν αντέχει το περιβάλλον. Εδώ οι απαντήσεις κάθε άλλο παρα δεδομένες μπορει να είναι. Εναλλακτικές πολιτικές πλατφόρμες έχουν κατατεθεί και σε ένα βαθμό δίνουν διέξοδο από το πρόβλημα.
Να ορισμένες ενδιαφέρουσες ιδέες
- εφαρμογή των δεσμεύσεων που απορρέουν από το πρωτόκολλο του Κιότο για μείωση των ρύπων τα επόμενα χρόνια. Δυστυχώς η χώρα μας έχει παραμελήσει τις τυπικές και ουσιαστικές της υποχρεώσεις. (προφανώς το Κιότο δεν είναι επαρκές είναι όμως ένα πρώτο εργαλείο)
- απεξάρτηση της χώρας μας από τα ορυκτά καύσιμα.
- βιώσιμη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στην κατεύθυνση εξοικονόμησης ενέργειας μέσω επανάχρησης, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης.
- προώθηση πρακτικών εφαρμογών προστασίας του περιβάλλοντος (π.χ. διαχωρισμός οικιακών απορριμμάτων, κατάργηση πλαστικής σακούλας, οικολογικό χαρτί σε όλες τις δημόσιες υπηρεσίες, κάδοι ανακύκλωσης σε κάθε γειτονιά, αντικατάσταση των οχημάτων της Βουλής και δημόσιων υπηρεσιών με υβριδικά, σώμα «αδιαφθόρων» ελεγκτών ρύπων βιομηχανιών κλπ).
- περιβαλλοντική επιμόρφωση για τοπικά και παγκόσμια περιβαλλοντικά προβλήματα, με στόχο την ευαισθητοποίηση και συνεισφορά των νέων στην αντιμετώπισή τους.
- υπεράσπιση των δασών, κτηματολόγιο – δασολόγιο-αναδασώσεις όπου κρίνεται σκόπιμο
- προβολή του εθελοντισμού (δασοπυρόσβεση, καθαρές ακτές).
- άμεση κατεδάφιση όλων των αυθαιρέτων εντός δασικών περιοχών.
- ένταξη στο σχολικό πρόγραμμα μαθήματος για τα περιβαλλοντικά και για τη χλωρίδα και πανίδα.
- διάσωση των ελεύθερων χώρων.
- περιορισμό και έλεγχο των ρύπων που προέρχονται από τις βιομηχανίες.
Αποανάπτυξη και επένδυση στη γνώση και την καινοτομία
Πρέπει να ειμαστε έτοιμοι να αποδεχτούμε την ιδέα ότι ίσως χρειαστεί να κάνουμε θυσίες.. Δεν είναι λίγοι αυτοί που μιλούν για αποανάπτυξη… Όχι σε μια μίζερη λογική επιστροφή στο επίπεδο διαβίωσης της δεκαετίας του 1960 και του 1970 αλλά σε μια λογική ότι η ενεργειακές μας σπατάλες και η κατανάλωσή μας (το λεγόμενο ενεργειακό αποτύπωμα) θα περιοριστεί σε εκείνα τα επίπεδα. πως θα συμβιβαστεί η κατανάλωση του 1970 με το επίπεδο διαβίωσης του 2010; Δύσκολο αλλά μπορει η λύση να προέλθει από την νέα επιστημονική γνώση που εχει παραχθεί και εχει δημιουργήσει νέες διεξόδους και νέες προοπτικές για μια ισόρροπη ανάπτυξη.
Η πολιτική πρόταση πρέπει να είναι ξεκάθαρη, με υποταγμένες πολιτικές στα λόμπι του υπερκέρδους και της υπερκατανάλωσης του πετρελαίου και της πολεμικής βιομηχανίας δεν μπορει να υπάρξει διέξοδος στο τεράστιο αυτό πρόβλημα. Γι αυτό είναι φαιδρές και γελοίες κάποιες μορφές του διεθνούς πολιτικού στερεώματος που σήμερα δίνουν αγώνα στο ονομα του περιβάλλοντος ενώ τα προηγούμενα χρόνια η πολιτική που προπαγάνδιζαν και υπηρετούνταν υπονόμευε το ζήτημα της περιβαλλοντικής ισορροπίας.
